Thema's en vragen rondom technologie
De bedoeling van dit deel van de website is van de ene kant om dat terrein te ontsluiten: de geschiedenis, de mensen, de organisaties, filosofie van de technologie in de papieren media en op Internet. Uiteraard gebeurt dat allemaal 'real soon now'.
Ik ben geïnteresseerd in wat je de klassieke filosofie van de techniek zou kunnen noemen (Ellul, Gehlen, Jonas, Heidegger, Mumford, Anders), maar met name in de filosofische vragen rondom informatie- en communicatietechnologie (ICT) en kunstmatige of artificiële intelligentie (AI). Rondom een aantal onderwerpen wil ik in deze afdeling mijn eigen gedachten uitwerken. Het gaat hier daarom over de volgende thema's.
- Geschiedenis van de techniek. Ik wil graag de historische ontwikkeling kennen. Je kunt nu eenmaal moeilijk nadenken over iets, wanneer je de achtergronden ervan niet kent.
- Filosofie van de techniek. Ik ben aardig op de hoogte van de klassieke filosofie van de techniek. Maar niet van allerlei moderne stromingen op dit terrein.
- Geschiedenis van de computertechniek. Meer specifiek wil ik weten welke rol computers in de geschiedenis van de techniek innemen.
- Filosofie van de computertechniek. Meer specifiek wil ik te weten komen wat er aan filosofie is over dat deel van de techniek dat ik het beste ken: computertechniek.
- Geschiedenis van de informatietechniek en van de media. Ik wil graag achtergronden weten. De historische ontwikkeling van de klassieke middelen voor communicatie vind ik boeiend. Maar er zijn allerlei nieuwew informatietechnieken gebaseerd op computertechniek. Internet heeft zich prachtig ontwikkeld, de ene na de andere mogelijkheid om te communiceren en om informatie uit te wisselen dook op. Het verschijnsel 'website' is er maar één van. Wat kunnen we van die ontwikkelingen leren?
- Filosofie van de informatie en van de media. Het kan toch niet zo zijn dat zo'n fundamenteel begrip geen eigen filosofische discipline heeft verworven! Ik heb er wat over gevonden: deze filosofische discipline bestaat sinds tien jaar, geloof ik. Maar er is een overlap met filosofie van de ICT, dat maakt het wat lastig. Voor mij is dat niet hetzelfde. Hoe is de stand van zaken hier? En andere meer specifieke kwesties op dit terrein
- Delen van informatie. Welke middelen zetten mensen daartoe in? Welke rol kan ICT hier werkelijk spelen? En schieten we er werkelijk iets mee op? Vrije informatieuitwisseling heeft iets heel moois. Maar niet alleen maar. Hoe ver kan vrijheid van publiceren gaan? Waar duiken grenzen op? Wat is er aan vrije informatie?
- Informatieovervloed. Ik voel allerlei diepgaande filosofische problemen vastzitten aan die grote hoeveelheden informatie waarover mensen vandaag de dag kunnen beschikken. Maar wat is informatieovervloed? Wat zijn de gevolgen? Wat doet die overvloed met mensen en met de samenleving? Wat betekent die overvloed filosofisch gezien?
- Metaforen voor informatie. Hoe hanteren mensen grote hoeveelheden informatie? Welke metaforen kunnen dienen om overzicht te houden of te verkrijgen (denk aan het Bureaublad als metafoor)? Zijn er goede en slechte?
- Kwalititeit van informatie. Er zijn bronnen van informatie genoeg. Maar hoe weten we of die bronnnen goed zijn? Hoe kunnen we onderscheiden tussen kwalitatief hoogstaande en kwalitatief slechte bronnen?
- Verbergen van informatie. Ondanks de overvloed aan openbare informatie, wordt er nog steeds veel geheim gehouden. Denk niet meteen aan staatsgeheimen. De meeste mensen zullen het niet op prijs stellen als hun medische gegevens door iedereen kunnen worden ingezien of als spammers de beschikking hebben over al hun gegevens en voorkeuren. Er zijn dus redenen om informatie voor jezelf te willen houden. Waar ligt het evenwicht tussen de behoefte aan privacy en de behoefte aan controleerbaarheid?
- De informatiesamenleving. Ook zo'n begrip. Of 'de netwerksamenleving' of vergelijkbare uitdrukkingen. Maar wat betekent dit? Er bestaat een hoop modieus gepraat op dit punt. Alsof we allemaal uit ons dak moeten gaan van blijdschap omdat we nu ook de reclameboodschappen uit Azië kunnen zien. Wat is dus uiteindelijk de waarde van zo'n samenleving, als je je niet wilt laten meevoeren door 'hypes' en trends en modes?
Vragen
Bij al die thema's vraag ik me een hoop af. Hieronder noem ik een aantal voorbeelden van vragen die me bezig houden. Uiteraard zijn er veel meer. Maar: om een indruk te geven:
- Waarom altijd dat modieuze en kritiekloze enthousiasme voor techniek?
- Waarom worden de voordelen die techniek ons biedt zo zelden afgewogen tegen de nadelen die er ook zijn?
- Waarom zo veel aandacht voor de middelen en zo weinig voor de doelen waarvoor die middelen ingezet worden?
- En als we dan zo afhankelijk worden van al die machines, dan is de voortdurende en vlekkeloze werking ervan natuurlijk van groot belang, en zeker dat ze voor ons werken. Hoe kunnen we dus maken dat technologie betrouwbaar, veilig, 'onzichtbaar', gemakkelijk bruikbaar, en nuttig wordt?
- Wat kan de geschiedenis van techniek, van met name computertechniek en informatietechniek ons leren?
- Zijn de zogenoemde nieuwe media een zegen of een vloek? Voegen ze iets toe aan de mogelijkheden tot communicatie? Of vormen ze juist een belemmering voor communicatie?
Laatst gewijzigd: 25-03-2013